ქართული ანბანი — UNESCO-ს მემკვიდრეობა

სამი ანბანი ერთ კულტურაში

ქართული დამწერლობის სამი ისტორიული სახე — ასომთავრული, ნუსხური და მხედრული — UNESCO-ს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში 2016 წელს შეიტანეს.

1. ასომთავრული (V ს.)

უძველესი დამწერლობა, რომელიც მე-5 საუკუნიდან მოყოლებული ხანმოკლე წარწერებში გვხვდება. მრგვალი, თანაბარი ფორმის ასოები. დღეს გამოიყენება საეკლესიო ხელოვნებაში.

2. ნუსხური (IX ს.)

მე-9 საუკუნეში გაჩნდა — უფრო კუთხოვანი, კალიგრაფიულად პრაქტიკული. გამოიყენებოდა საეკლესიო ხელნაწერებში.

3. მხედრული (XI ს.)

საერო დამწერლობა, რომელიც დღეისთვის ერთადერთი გამოყენებაშია. სახელწოდება მოდის სიტყვიდან „მხედარი" — ეს იყო მხედართა, საერო ფენის ანბანი.

ციფრები

• 33 ასო-ბგერა — ერთი ბგერა ერთი ასო
• არ არსებობს დიდი/პატარა ასოს განსხვავება
• ხუთი ხმოვანი: ა, ე, ი, ო, უ
• ანბანი ცოცხალია 2000+ წელია

საინტერესო ფაქტები

• ქართული მსოფლიოში ერთ-ერთია 14 ცოცხალი დამწერლობიდან, რომელიც სხვა დამწერლობებიდან არ წარმოიშვა.
• 14 აპრილი — დედაენის დღე — სახელმწიფო დღესასწაული.
• ყველაზე უძველესი ცნობილი ქართული წარწერა — ბოლნისის სიონი (493-494 წწ.).

სად ნახო

• ანბანის კოშკი — ბათუმში, 130 მ სიმაღლის კოშკი ყველა ასოთი ფასადზე
• მცხეთა, სვეტიცხოველი — უძველესი წარწერები
• ეროვნული ხელნაწერთა ცენტრი (თბილისი) — ჯრუჭის ოთხთავი, ალავერდის ოთხთავი